.

Περί στρατιωτικής ιστορίας

courage
Η ενασχόληση αυτού του συλλόγου με την μελέτη και την προβολή της στρατιωτικής ιστορίας, και δη της ελληνικής όπως και αυτής των ελλήνων πεζοναυτών δεν είναι τυχαία ούτε προέκυψε εξ’ ανάγκης λόγο των ημερών που ζούμε.Στο παρακάτω κείμενο σκοπός είναι να δείξουμε ότι η Στρατιωτική Ιστορία αποτελεί ουσιαστικό μέλος της ευρύτερης ιστορικής μελέτης και, παρά το γεγονός ότι επειδή είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στο αναγνωστικό κοινό σαν αντικείμενο, υποβαθμίζεται ακαδημαϊκά, συγκριτικά με άλλους τομείς της ιστορίας, θωρούμε πως όταν η μελέτη στηρίζεται στην ορθή χρήση τόσο της ιστορικής συνείδησης όσο και της ιστορικής μνήμης, (της οποίας ευελπιστούμε ότι θα αποτελέσουμε ικανούς θεματοφύλακες μέσα από την αρθογραφία των μελών) η στρατιωτική ιστορία μπορεί και πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ευρύτερης ιστορικής έρευνας.

Στις ημέρες μας η στρατιωτική ιστορία είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στο ευρύ αναγνωστικό κοινό, με εκτενής παραγωγές στην τηλεόραση (βλ History Channel) και μεγάλο όγκο βιβλιογραφίας και εκδόσεων με εξίσου μεγάλη βαρύτητα, στην εκπαίδευσης του επαγγελματικού στρατιωτικού προσωπικού.  Αυτό όμως έχει ως αποτέλεσμα η στρατιωτική ιστορία να απολαμβάνει μικρότερης εκτίμησης ως τομέας ιστορικής έρευνας στους ακαδημαϊκούς κύκλους.

Οι ρίζες όμως αυτής της έλλειψης εκτίμησης της στρατιωτικής ιστορίας σαν αντικείμενο ακαδημαϊκής ή ευρύτερης επιστημονικής μελέτης πάνε πιο βαθιά στο γεγονός ότι η στρατιωτική ιστορία πραγματεύεται τον πόλεμο, και στην αντίληψη πως όσοι μελετούν ή γράφουν για πολέμους ή πολεμικές επιχειρήσεις είναι νοσταλγοί τέτοιων γεγονότων οι οποίοι τα εκθειάζουν, τα εγκρίνουν ή ακόμα καλύτερα τα αναπολούν.

Η αλήθεια όμως απέχει πολύ από αυτή την διαπίστωση, μιας και αρκετοί ιστορικοί έχουν γράψει στρατιωτική ιστορία προβάλλοντας, κυρίως, τις άσχημες και απάνθρωπες εικόνες μιας πολεμικής επιχείρησης ή ενός πολέμου. Παραδείγματα, στα οποία ιστορικοί έχουν γράψει για τέτοιες επιχειρήσεις και μέσα από τα ίδια τους τα κείμενα έχουν αποδοκιμάσει τον πόλεμο ως μέσο επίλυσης οιασδήποτε διαφοράς είναι άπειρα στην διεθνή βιβλιογραφία. (βλ. Ιστορικές αναφορές στο Ολοκαύτωμα).  Για να κατανοήσουμε το γιατί, η στρατιωτική ιστορία πρέπει να έχει το ίδιο ρόλο εάν όχι σημαντικότερο ανάλογα το χρονικό σημείο το οποίο ασχολείται θα πρέπει να δώσουμε έναν ορισμό της στρατιωτικής ιστορίας (είτε αυτή πραγματεύεται την από αέρος, εδάφους και θαλάσσης ιστορία)

H Στρατιωτική Ιστορία, λοιπόν περιλαμβάνει την μελέτη της ιστορίας των πολεμικών επιχειρήσεων αλλά και του πολέμου εν γένει καθώς και την ιστορική εξέλιξη του ρόλου, του τύπου, του στρατιωτικού προσωπικού, των μονάδων των και των θεσμών σε συνάρτηση με τις σχέσεις τους με το περιβάλλον, τον πολιτισμό την οικονομία και την κοινωνία.(Morillo:2012)

Από τον παραπάνω ορισμό και μόνο μπορούν να βγουν πολλά συμπεράσματα πέραν του βασικού, ότι δηλαδή επίκεντρο της μελέτης είναι ο πόλεμος και οι εκάστοτε πολεμικές επιχειρήσεις.

Μια μονάδα η οποία, ποτέ δεν έχει βρεθεί στο πεδίο της μάχης, δεν σημαίνει ότι παραμένει “ιστορικά αδιάφορη”, όπως επίσης το ίδιο μπορεί να ειπωθεί για την ιστορική μελέτη της αλληλεπίδρασης μεταξύ των στρατιωτικών σωμάτων και σχηματισμών με το κοινωνικό σύνολο ή ακόμα και το φυσικό περιβάλλον ή την τεχνολογία αφού έχει αποδειχθεί πολλές φορές πως έχουν υπάρξει πρωτοπόροι τεχνολογικών ανακαλύψεων που αργότερα χρησιμοποιήθηκαν και από το  ευρύ κοινό.

Σήμερα, αρκετοί ιστορικοί με πολιτικά, ιδεολογικά, αλλά και μεθοδολογικά ενδιαφέροντα χρησιμοποιούν την στρατιωτική ιστορία εφαρμόζοντας τις ίδιες μεθόδους ιστορικής έρευνας που εφαρμόζονται σε άλλους τομείς της ιστορίας. Εύκολα μπορεί κάποιος να υποθέσει πως, -τελικά η κατηγοριοποίηση της Ιστορίας γίνεται για να εξυπηρετήσει κυρίως την μελέτη της ιστοριογραφίας (δηλ. της μελέτης του τρόπου με τον οποίο γράφεται η ιστορία)

Και εκεί είναι και ένα εκ τον βασικών προβλημάτων το οποίο δεν είναι τίποτα άλλο από τον ίδιο τον ορισμό της ιστορικής μνήμης (ή αλλιώς συλλογικής μνήμης) βασιζόμενης κυρίως σε μνήμες και συναισθήματα, σε αντίθεση με την ιστορική συνείδηση (Tosh;2010), την ακαδημαϊκή δηλαδή προσέγγιση της μελέτης των πηγών της ιστορίας όπου ο ερευνητής καλείται και οφείλει να σεβαστεί την “αυτονομία” του παρελθόντος.

Για να το κατανοήσουμε αυτό θα χρησιμοποιήσουμε μια τμηματοποίηση του αναγνωστικού κοινού η οποία το χωρίζει σε τρεις βασικές ομάδες ξεκινώντας από την λιγότερο ως την περισσότερο δημοφιλή αναγνωστική ομάδα (Morillo:2012):

Πρώτο, είναι το επαγγελματικό στρατιωτικό αναγνωστικό κοινό για την λειτουργία του οποίου επιβάλλεται ,γνώση της στρατιωτικής ιστορίας μέσα από πιο εξειδικευμένη και “τεχνική” βιβλιογραφία

Ακολουθεί, το ακαδημαϊκό αναγνωστικό κοινό που αποτελείται από καθηγητές αλλά και φοιτητές στρατιωτικής ιστορίας που ασχολούνται με την ανάγνωση των ιστορικών κειμένων είτε ως πηγές ενημέρωσης για νέες ανακαλύψεις είτε ως πηγές στοιχείων τεκμηρίωσης προσωπικών πονημάτων.

Και τέλος, το ευρύ αναγνωστικό κοινό, ο γενικός πληθυσμός αναγνωστών και «ερασιτεχνών» ερευνητών το οποίο είναι ιδιαιτέρως μεγάλο και οικονομικά σημαντικό –το οικονομικό δε κίνητρο έχει προσελκύσει αρκετές φορές συγγραφείς στρατιωτικής ιστορίας οι οποίοι μέχρι τότε απευθύνονταν στα δύο ομάδες των πιο εξειδικευμένων αναγνωστών που αναφέρθηκαν παραπάνω.

Αυτό που κάνει λοιπόν δημοφιλές και εμπορεύσιμο (και συνάμα χαμηλής εκτίμησης αρκετές φορές) είναι ότι, λόγω του όγκου των δημοσιεύσεων/εκδόσεων πολλές φορές χρησιμοποιείται η συλλογική μνήμη στην συγγραφή εξυπηρετώντας διάφορους σκοπούς (για να δώσει ομαδική ή ακόμα και εθνική ταυτότητα στους αναγνώστες) αδιαφορώντας για την ορθή τεκμηρίωση των ιστορικών αναφορών.

Η προσπάθεια που καταβάλλεται μέσα από αυτή τη σελίδα είναι, να προβληθεί η στρατιωτική ιστορία και η μελέτη της σε κάθε μία από τις παραπάνω ομάδες αναγνωστών εστιάζοντας όμως, κυρίως στην ιστορική συνείδηση, δηλαδή στην τεκμηριωμένη παράθεση στοιχείων, στις ιστορικές αναφορές και βασιζόμενοι σε πρωτογενείς πηγές (όπου αυτό είναι εφικτό), χρησιμοποιώντας  παράλληλα έναν κώδικα δεοντολογίας ευρείας ακαδημαϊκής αλλά και κοινωνικής αποδοχής.

Πηγές:

  1. Stephen Morillo & Michael F. Pavkovic. (2012) What is Military History?. 2nd Ed. Polity UK
  2. John Tosh (2010). The pursuit of history. 5th Ed.  Pearson Education Limited, UK